Theses metadata

“Data exchange” service offers individual users metadata transfer in several different formats. Citation formats are offered for transfers in texts as for the transfer into internet pages. Citation formats include permanent links that guarantee access to cited sources. For use are commonly structured metadata schemes : Dublin Core xml and ETUB-MS xml, local adaptation of international ETD-MS scheme intended for use in academic documents.

Export

Creator:	Ćirović, Dragana
Title:	Razvoj modela otvorenih i zatvorenih inovacija u funkciji jačanja konkurentnosti mikro, malih i srednjih preduzeća u Crnoj Gori
Copyright date:	2025
Trajni link:	https://phaidra.ucg.ac.me/detail_object/o:1943?tab=0#mda
Pregled teze:
Download link:
Select license:	Autorstvo-Nekomercijalno 3.0 Srbija (CC BY-NC 3.0)

Academic metadata

Theses Type:	Doktorska disertacija
Academic Expertise :	Društveno-humanističke nauke
Academic Title:	doktor nauka - ekonomske nauke
University:	Univerzitet Crne Gore
Faculty:	Ekonomski fakultet
Group:	Studijski program Ekonomija

Other Theses Metadata

Title translated:	Development of open and closed innovation model for strengthening the competitiveness of micro, small, and medium-sized enterprises in Montenegro
Format:	PDF/A (listova)
Abstract:	U savremenom poslovnom okruženju, koje karakterišu učestale promjene, jačanje procesa globalizacije, ubrzani tehnološki razvoj i intenzivna konkurencija, razvoj inovacija postaje osnovni preduslov opstanka i zadržavanja konkurentske prednosti preduzeća, naročito onih koja pripadaju kategoriji mikro, malih i srednjih (MSP). Za razliku od velikih kompanija, MSP su suočena sa ograničenim finansijskim i ljudskim resursima, zbog čega razvoj inovacija za njih predstavlja ključnu strategiju za diferenciranje, rast i opstanak na globalizovanom tržištu. Međutim, usled finansijskih i drugih ograničenja, samostalan razvoj inovacija (tzv. zatvorenih inovacija) često predstavlja preveliki izazov za MSP, zbog čega uspostavljanje saradnje sa ostalim privrednim akterima u funkciji zajedničkog razvoja inovacija (tzv. otvorenih inovacija) naročito dobija na značaju. Polazeći od činjenice da je Crna Gora otvorena ekonomija u razvoju, čija privredna aktivnost počiva upravo na poslovanju MSP, ova disertacija je fokusirana na kreiranje modela otvorenih i zatvorenih inovacija od strane MSP, u funkciji jačanja njihove konkurentnosti. Na bazi ključnih teorijskih postulata iz predmetne oblasti i uočenog istraživačkog jaza, disertacija analizira niz unutrašnjih i spoljašnjih deteminanti inovativnosti MSP, kao i uticaj razvijenih inovacija na konkurentnost ove kategorije preduzeća. Pored toga, disertacija je fokusirana i na utvrđivanje najvažnijih barijera koje ometaju razvoj inovacija od strane MSP, ali i na istraživanje spremnosti ovih preduzeća da usvoje koncept otvorenih inovacija, sa ciljem prevazilaženja problema ograničenih resursa i dijeljenja rizika, koji je imanentan istraživačko-razvojnim projektima. Metodološki pristup izradi disertacije obuhvatio je dvije komplementarne faze – teorijsko i empirijsko istraživanje. Teorijski dio baziran je na analizi literature iz oblasti inovacija, upravljanja znanjem i konkurentnosti MSP, korišćenjem sekundarnih izvora iz relevantnih baza podataka. U okviru ove faze sprovedena je bibliometrijska analiza pomoću softvera VOSviewer, radi identifikacije istraživačkih pravaca i oblikovanja konceptualnog modela. Empirijsko istraživanje bilo je usmjereno na testiranje kreiranog modela i hipoteza, na uzorku od 175 MSP iz Crne Gore. Prikupljeni podaci analizirani su primjenom modela strukturnih jednačina (SEM) i kvalitativne analize rasplinutih skupova (fsQCA), čime su identifikovane ključne konfiguracije organizacionih faktora koje utiču na inovativnost, u uslovima tržišne dinamičnosti. Rezultati istraživanja sprovedenog u okviru disertacije ukazali su relativno nizak potencijal crnogorskih MSP za razvoj inovacija, što se uglavnom može pripisati nedovoljno razvijenim internim kapacitetima – odsustvu istraživačko-razvojnih timova, slaboj primjeni liderstva orijentisanog na znanje i nedovoljno razvijenom apsorpcijskom kapacitetu. Rezultati su ukazali i na diskrepanciju između percepcije menadžmenta o preprekama razvoju inovacija i njihovog stvarnog uticaja. Polazeći od teorijskih okvira i nalaza istraživanja, disertacija rezultira i razvojem modela otvorenih i zatvorenih inovacija u funkciji jačanja konkurentnosti MSP, kao strateškog alata čija implementacija omogućava unapređenje njihovog inovacionog potencijala. Disertacija pruža značajan naučni doprinos literaturi iz oblasti inovacija, preduzetništva i menadžmenta, kroz integrisano sagledavanje unutrašnjih i spoljašnjih faktora koji simultano utiču na inovativnost MSP. Dodatno, disertacija ukazuje na načine na koje organizacioni faktori treba da budu konfigurisani, kako bi bio ojačan potencijal MSP da razvijaju inovacije u uslovima izražene tržišne dinamike. Na taj način disertacija pruža značajan doprinos u prevazilaženju literarnog jaza, posebno izraženog u Crnoj Gori i zemljama regiona, pružajući empirijski zasnovane uvide u specifične izazove i podsticaje za razvoj inovacija od strane MSP. Poseban naučni doprinos disertacije ogleda se u razvoju modela otvorenih i zatvorenih inovacija, prilagođenog specifičnostima MSP u zemljama u razvoju, koji može poslužiti kao osnova za strateško jačanje njihovih inovativnih kapaciteta u uslovima ograničenih resursa i izražene tržišne dinamike. Pored teorijskog, disertacija pruža važan praktični doprinos, u vidu praktičnih smjernica i preporuka kreatorima politika i liderima u preduzećma, razvijajući model koji može pomoći MSP da na adekvatan način podstaknu razvoj internih pretpostavki inovativnosti, te da prevaziću prepreke u procesu razvoja inovacija. Predlažući načine za podsticanje istraživačko-razvojnih kapaciteta, disertacija pruža okvir koji se može primijeniti ne samo u Crnoj Gori već i u drugim, sličnim ekonomijama, sa krajnjim ciljem povećanja konkurentnosti MSP, a time i pokretanja privrednog rasta zemalja u cjelini.
Abstract:	In today’s dynamic business environment, characterized by frequent changes, intensified globalization, rapid technological development, and strong competition, innovation development has become a key prerequisite for the survival and maintenance of competitive advantage - especially for micro, small, and medium-sized enterprises (SMEs). Unlike large corporations, SMEs face limited financial and human resources, making innovation a crucial strategy for differentiation, growth, and sustainability in a globalized market. However, due to these constraints, developing innovations independently (i.e., through closed innovation models) is often too challenging for SMEs. Therefore, establishing cooperation with other economic actors in the form of joint innovation development (i.e., open innovation) becomes increasingly important. Given that Montenegro is an open, developing economy largely driven by SME activity, this dissertation focuses on creating a model of open and closed innovations by SMEs, aimed at strengthening their competitiveness. Based on key theoretical postulates and an identified research gap, the dissertation analyzes a range of internal and external determinants of SME innovativeness, as well as the impact of innovation development on their competitiveness. Additionally, it investigates the main barriers that hinder innovation processes in SMEs and explores their readiness to adopt the concept of open innovation as a way to overcome resource limitations and share the inherent risks of R&D activities. The methodological approach includes two complementary phases: theoretical and empirical research. The theoretical part is based on a review of literature in the fields of innovation, knowledge management, and SME competitiveness, using secondary sources from relevant databases. A bibliometric analysis was conducted using the VOSviewer software to identify research directions and shape the conceptual model. The empirical research focused on testing the developed model and hypotheses on a sample of 175 SMEs in Montenegro. The collected data were analyzed using structural equation modeling (SEM) and fuzzy set qualitative comparative analysis (fsQCA), which helped identify key organizational configurations that influence innovation under conditions of market dynamism. The results of the research showed that Montenegrin SMEs have relatively low innovation potential, mainly due to underdeveloped internal capacities—such as the absence of R&D teams, weak application of knowledge-oriented leadership, and limited absorptive capacity. The findings also revealed a discrepancy between management's perception of innovation barriers and their actual impact. Drawing from theoretical frameworks and empirical findings, the dissertation proposes a model of open and closed innovations designed to enhance SME competitiveness, serving as a strategic tool for improving innovation potential. The dissertation makes a significant scientific contribution to the fields of innovation, entrepreneurship, and management by offering an integrated view of the internal and external factors that simultaneously influence SME innovativeness. Furthermore, it demonstrates how organizational factors should be configured to strengthen SMEs’ capacity to innovate in dynamic market conditions. In doing so, it helps fill a theoretical gap - particularly in Montenegro and the Western Balkan region - by providing empirically grounded insights into the specific challenges and drivers of innovation among SMEs. A key scientific contribution is the development of an open and closed innovation model tailored to the characteristics of SMEs in developing countries, which can serve as a basis for strategically enhancing their innovation capacities in resource-constrained and dynamic environments. In addition to its theoretical relevance, the dissertation provides important practical contributions through concrete recommendations for policymakers and business leaders. It offers a model that can help SMEs effectively develop internal conditions for innovation and overcome barriers in the innovation process. By proposing ways to stimulate R&D capacity, the dissertation provides a framework applicable not only in Montenegro but also in other similar economies, with the ultimate goal of improving SME competitiveness and, consequently, driving overall economic growth.
Authors Key words:	inovacije, konkurentnost, MSP, modeli inovacija, determinante inovativnosti, dinamičnost tržišta, apsorpcijski kapacitet, I&R, preduzetnička otvorenost
Authors Key words:	innovations, competitiveness, SMEs, innovation models, determinants of innovativeness, market dynamism, absorptive capacity, R&D, entrepreneurial openness
Language:	Serbian

Abstract:

U savremenom poslovnom okruženju, koje karakterišu učestale promjene, jačanje procesa globalizacije, ubrzani tehnološki razvoj i intenzivna konkurencija, razvoj inovacija postaje osnovni preduslov opstanka i zadržavanja konkurentske prednosti preduzeća, naročito onih koja pripadaju kategoriji mikro, malih i srednjih (MSP). Za razliku od velikih kompanija, MSP su suočena sa ograničenim finansijskim i ljudskim resursima, zbog čega razvoj inovacija za njih predstavlja ključnu strategiju za diferenciranje, rast i opstanak na globalizovanom tržištu. Međutim, usled finansijskih i drugih ograničenja, samostalan razvoj inovacija (tzv. zatvorenih inovacija) često predstavlja preveliki izazov za MSP, zbog čega uspostavljanje saradnje sa ostalim privrednim akterima u funkciji zajedničkog razvoja inovacija (tzv. otvorenih inovacija) naročito dobija na značaju. Polazeći od činjenice da je Crna Gora otvorena ekonomija u razvoju, čija privredna aktivnost počiva upravo na poslovanju MSP, ova disertacija je fokusirana na kreiranje modela otvorenih i zatvorenih inovacija od strane MSP, u funkciji jačanja njihove konkurentnosti. Na bazi ključnih teorijskih postulata iz predmetne oblasti i uočenog istraživačkog jaza, disertacija analizira niz unutrašnjih i spoljašnjih deteminanti inovativnosti MSP, kao i uticaj razvijenih inovacija na konkurentnost ove kategorije preduzeća. Pored toga, disertacija je fokusirana i na utvrđivanje najvažnijih barijera koje ometaju razvoj inovacija od strane MSP, ali i na istraživanje spremnosti ovih preduzeća da usvoje koncept otvorenih inovacija, sa ciljem prevazilaženja problema ograničenih resursa i dijeljenja rizika, koji je imanentan istraživačko-razvojnim projektima. Metodološki pristup izradi disertacije obuhvatio je dvije komplementarne faze – teorijsko i empirijsko istraživanje. Teorijski dio baziran je na analizi literature iz oblasti inovacija, upravljanja znanjem i konkurentnosti MSP, korišćenjem sekundarnih izvora iz relevantnih baza podataka. U okviru ove faze sprovedena je bibliometrijska analiza pomoću softvera VOSviewer, radi identifikacije istraživačkih pravaca i oblikovanja konceptualnog modela. Empirijsko istraživanje bilo je usmjereno na testiranje kreiranog modela i hipoteza, na uzorku od 175 MSP iz Crne Gore. Prikupljeni podaci analizirani su primjenom modela strukturnih jednačina (SEM) i kvalitativne analize rasplinutih skupova (fsQCA), čime su identifikovane ključne konfiguracije organizacionih faktora koje utiču na inovativnost, u uslovima tržišne dinamičnosti. Rezultati istraživanja sprovedenog u okviru disertacije ukazali su relativno nizak potencijal crnogorskih MSP za razvoj inovacija, što se uglavnom može pripisati nedovoljno razvijenim internim kapacitetima – odsustvu istraživačko-razvojnih timova, slaboj primjeni liderstva orijentisanog na znanje i nedovoljno razvijenom apsorpcijskom kapacitetu. Rezultati su ukazali i na diskrepanciju između percepcije menadžmenta o preprekama razvoju inovacija i njihovog stvarnog uticaja. Polazeći od teorijskih okvira i nalaza istraživanja, disertacija rezultira i razvojem modela otvorenih i zatvorenih inovacija u funkciji jačanja konkurentnosti MSP, kao strateškog alata čija implementacija omogućava unapređenje njihovog inovacionog potencijala. Disertacija pruža značajan naučni doprinos literaturi iz oblasti inovacija, preduzetništva i menadžmenta, kroz integrisano sagledavanje unutrašnjih i spoljašnjih faktora koji simultano utiču na inovativnost MSP. Dodatno, disertacija ukazuje na načine na koje organizacioni faktori treba da budu konfigurisani, kako bi bio ojačan potencijal MSP da razvijaju inovacije u uslovima izražene tržišne dinamike. Na taj način disertacija pruža značajan doprinos u prevazilaženju literarnog jaza, posebno izraženog u Crnoj Gori i zemljama regiona, pružajući empirijski zasnovane uvide u specifične izazove i podsticaje za razvoj inovacija od strane MSP. Poseban naučni doprinos disertacije ogleda se u razvoju modela otvorenih i zatvorenih inovacija, prilagođenog specifičnostima MSP u zemljama u razvoju, koji može poslužiti kao osnova za strateško jačanje njihovih inovativnih kapaciteta u uslovima ograničenih resursa i izražene tržišne dinamike. Pored teorijskog, disertacija pruža važan praktični doprinos, u vidu praktičnih smjernica i preporuka kreatorima politika i liderima u preduzećma, razvijajući model koji može pomoći MSP da na adekvatan način podstaknu razvoj internih pretpostavki inovativnosti, te da prevaziću prepreke u procesu razvoja inovacija. Predlažući načine za podsticanje istraživačko-razvojnih kapaciteta, disertacija pruža okvir koji se može primijeniti ne samo u Crnoj Gori već i u drugim, sličnim ekonomijama, sa krajnjim ciljem povećanja konkurentnosti MSP, a time i pokretanja privrednog rasta zemalja u cjelini.